شنبه, 29 مهر 1396

یادداشت شهر - فرضعلی سالاری / کارشناس ارشد برنامه ریزی شهری
ابزارهای اقتصادی در مدیریت تأمین منابع مالی پایدار شهرداری ­ها
۱۴۲۴۷
 ۱۳۹۶/۰۷/۱۰ 
۱۳:۲:۱۸

امروزه در ادبیات مدیریت و اقتصاد شهری و در ارتباط با توسعه پایدار شهری موضوعی با عنوان سبز شدن ابزارهای مالی شهرداری با روش هایی از جمله تجمیع عوارض، پارکینگ شهری با قیمت‌های متغیر، تقسیم نرخ مالیات بر املاک و... به عنوان یکی از فازهای اولیه دستیابی به زیرساخت‌های شهر سبز و شهر پایدار مطرح است.

 

 

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی شورای عالی استان ها، سكونتگاه هاي شهري نه تنها كانون توليد و توزيع و مصرف كالاها و خدمات محسوب مي شوند، بلكه مراكز اصلي شكل گيري روندهاي اقتصادي، اجتماعي در تمدن هاي بشري محسوب مي شوند.

در رویکرد اقتصاد شهري عواملي چون گسترش دامنه فعاليت هاي شهرداري ها و بالا رفتن سطح انتظارات مردم از مدیریت محلی(مدیریت شهری) و مشكلات ناشي از افزايش جمعيت شهري نياز  به گسترش منابع مالي و درآمدي شهرداري ها (تأمین منابع مالی پایدار) بيشتر شده است. بنابراین در میان بخش هاي مختلف مديريت شهري، تأمين منابع مالي ودرآمدي شهرداري ها اهميت ويژه اي دارد. زيرا از يك سو كسب درآمد شهرداري ها تأثير عمده اي در ارايه خدمات به شهروندان دارد و از سوي ديگر فقدان درآمد كافي نه تنها سبب عدم ايجاد خدمات ضروري در شهر مي شود بلكه، اساساً اجراي تمامي طرح ها و برنامه هاي شهري را با مشكل مواجه خواهد ساخت.

امروزه در ادبیات مدیریت و اقتصاد شهری و در ارتباط با توسعه پایدار شهری موضوعی با عنوان سبز شدن ابزارهای مالی شهرداری با روش هایی از جمله تجمیع عوارض، پارکینگ شهری با قیمت‌های متغیر، تقسیم نرخ مالیات بر املاک و... به عنوان یکی از فازهای اولیه دستیابی به زیرساخت‌های شهر سبز و شهر پایدار مطرح است.

 اساسی ترین جهت گیری درآمدزایی بلند مدت و پایدار شهرداری/ مديريت محلي شهري مطابق سند راهبردی در سطح محلی و منطقه ای سه عنصر انسان، فضا و فعالیت (نوع فعالیت) با توجه به محیط طبیعی سطوح آن را با یکدیگر پیوند می زند و امکان بهره برداری از قابلیت ها و امکانات حوزه تحت پوشش را فراهم می سازد و مدیران شهری (شهردار بايد خود را «مدیر شهر» بداند نه «مدیر شهرداری») با تکیه بر توان محیط انسانی، طبیعی و فیزیکی حوزه تحت نفوذ مستقیم شهر به درآمدزایی برای شهرداری ها (خود اتکایی و خود کفایی شهرداری ها) می پردازد.

مبانی نظری مالیه محلی با تأکید بر منابع درآمدی آن بر اساس معیارهای علمی برای طراحی و تدوین سند راهبردی درآمدزایی و تأمین مالی مدیریت محلی و نظام مطلوب درآمدهای آن شامل مبانی نظری عدم تمرکز مالی (نظریه فدرالیسم مالی و میزان کارآمدی دولت و مدیریت محلی از کالاها و خدمات عمومی)، اقتصاد مالیات محلی (در ایران به نام عوارض شهرداری شناخته می¬شود)، اقتصاد بهای خدمات شهرداری (متنوع سازی خدمات و اخذ بهای خدمات شهری) و اقتصاد کمک دولت مرکزی به مدیریت محلی و تأمین مالی شهرداری ها (کمک عمومی: غیر انتخابی/ غیر مشروط و کمک مشخص: مشروط/ انتخابی)

در ارزيابي ماليات ها به عنوان يك منبع عمده ي درآمدي، سه هدف عمده؛ انتقال منابع از بخش خصوصي به بخش عمومي، توزيع منصفانه ي هزينه ها بين سطوح مختلف، و افزايش رشد اقتصادي براي ماليات ها ارايه شده است.

در مورد تأمين مالي هزينه هاي جاري توليد و عرضه کالاها و خدمات توسط شهرداري ها، رويکرد نظري در مورد کالاها و خدمات خصوصي و عمومي متفاوت است. شهرداري ها در مورد تأمين مالي هزينه هاي جاري توليد و عرضه کالاها و خدمات عمومي ناچار به استفاده از مکانيزم ماليات گيري نظير: تأمين مالي منابع سرمايه گذاري خود هستند. اما در مورد کالاها و خدمات خصوصي مي توانند بهاي کالاها و خدمات توليدي را از مصرف کنندگان ذيربط دريافت نمايند. در مورد اين نوع از کالاها و خدمات وجود آثار خارجي مثبت و يا نياز به توليد کالاهاي داراي ارزش فرهنگي و هنري )کلاً موارد شکست بازار(، باعث مي شود که شهرداري ها در برخي موارد نيازمند اعطاي يارانه و در نتيجه استفاده از ماليات محلي باشند. نکته مهمي که در اين زمينه معمولاً از ديدگان نظري مغفول مي ماند، عدالت اجتماعي است. غفلت از اين موضوع، باعث خواهد شد که شهرونداني که توان پرداخت ماليات ندارند، استفاده از کالاها و خدمات توليدي شهرداري محروم شوند. به منظور مرتفع کردن اين معضل، ابزار ماليات هاي محلي تصاعدي و کمک هاي مالي بلاعوض دولت به شهرداري مورد استفاده قرار مي گيرد تا هم در مقوله جمع آوري ماليات و هم در دريافت بهاي کالاها و خدمات شهري، معافيت ها و تخفيف هاي متناسب براي اين دسته از شهروندان در نظر گرفته شود.

از ابزارهاي مهم پشتيبان حكومت هاي محلي، درآمدهاي پايدار است كه بر اساس نظريه هاي اقتصادي، درآمدهاي پايدار توسعه شهري بايد خصيصه تداوم پذيري و سالم بودن (مطلوب بودن) را دارا باشند. تداوم پذيري اقلام درآمدي يعني اينكه به گونه اي باشند كه در طول زمان قابل اتكاء باشند و براي دستيابي به آن بتوان برنامه ريزي هاي لازم را صورت داد، بنابراين كليه اقلام درآمدي كه به هر دليل تحت تاثير شوك، بحران ها، تغيير قوانين و مقررات و نوسانات اقتصادي اند قابل اتكاء نبوده و خصيصه اول پايداري در آنها ضعيف خواهد بود.

 

بر اساس فرآیند سند راهبردی درآمدزایی پایدار (فراتر از مراحل انجام کار و دارای خصیصه بازخورد) ضعف اجرایی شدن فعالیت ها و پروژه های در دست اقدام که مشکل آن منابع مالی- ساختار نامناسب تخصیص اعتبارات عمرانی شهرداری بوده و نه برنامه ریزی و طراحی بر طرف گردیده و مدیریت یکپارچه شهری با حداقل هزینه و درآمدزایی متنوع و با قدرت اثرگذاری و اقدامات توسعه ای بیشتر در دست دارد و از حالت دوگانگی بین بخش دولتی و غیر دولتی خارج و به صورت یک سازمان غیر دولتی قادر خواهد بود به فرآیندها و برنامه های خود در قالب طرح های شهری به زیر ساخت ها و فعالیت های سرمایه ای ادامه دهد.

برنامه ریزی راهبردی و تدوین سند راهبردی (برنامه ریزی راهبردی با شیوه خلاق و نوآورانه) به عنوان مبنایی مهم برای توسعه و تعالی هر سازمانی می باشد که در این سند راهبردی با تأکید بر سازمان شهرداری (مدیریت شهری) از طریق برنامه ریزی دقیق به ارائه راهکارهای درآمدزایی پایدار برای سازمان مذکور پرداخته شده است. در سند راهبردی درآمدزایی پایدار برای شهرداری ها دیدگاه و نگرش مدیران و تصمیم گیران و کارکنان شهرداری در اجرایی نمودن برنامه ریزی راهبردی بسیار مهم می باشد.

اهمیت دادن به فعالیت های اقتصادی شهروندان و واگذاری استقلال کاری به آنان و ارائه آموزش های گوناگون مهم منجر به بازخورد منابع مالی (درآمد) و  نتیجه گیری به شهرداری ها می گردد. مطابق دیدگاه سرمایه با در نظر گرفتن سرمایه سازمانی که سه نوع می باشد (انسانی، سازمانی و اجتماعی) سرمایه معنوی در کنار سرمایه مادی در سند راهبردی نیز مورد توجه و تأکید قرار می گیرد. دستیابی به الگوی پایدار منابع اقتصادی برای تأمین هزینه های جاری و عمرانی شهرداری ها از طریق تمایل به پرداخت مصرف کنندگان کالا و خدمات در شهر مطابق با تحلیل تجربه انتخاب متقاضیان و مصرف کنندگان، روش هزینه سفر، روش قیمت گذاری و... می باشد.

با در نظر گرفتن ضرورت خودمختاری مالی مدیریت محلی شهرداری ها بر استفاده از مالیات فروش و دستمزد در کنار مالیات بر دارایی، خصوصی سازی خدمات شهری، ایجاد بازار رسمی و غیررسمی کار و اشتغال، دریافت عوارض شرکت های تولیدی، دریافت مؤسسات مالی و اداری، تعریف طرح های درآمدزا، توسعه و گسترش خدمات شهری (تاکسیرانی، فاضلاب شهری)، تخصیص اعتبارات عمرانی شهردای ها در نقش مشارکت های مردمی  (خیرین) در تامین نیازمندی های عمومی و تاسیسات زیربنایی، ایجاد اشتغال شهروندان و ایجاد فرصت های جدید شغلی، استفاده از عوارض دریافتی از فعالیت ها و کارخانه های تولیدی و اضافه درآمد شهرداری ها در سال مالی باید سرمایه گذاری (سازندگی/سرمایه گذاری در صنایع تبدیلی و صنایع جانبی منطقه- توسعه واحدهای بسته بندی و فرآوری با توجه به تولیدات کشاورزی در حومه منطقه شهری) نمود به جای اینکه در صندوق ذخیره درآمد پس انداز نمود تأکید می گردد. همچنین هزینه های پرسنلی، اداری، سرمایه ای (دارایی) و پرداخت های انتقالی (کالا یا خدمت) بر مبنای اصول بوجه بندی شهری بر اساس: درك كمبود منابع نسبت به نيازها،  طبقه بندي نيازها و ارزش گذاري آنها،  تخصيص منابع در دسترس به نيازهاي مهمتر،  تعيين مسير و عمليات لازم براي رسيدن به بهترين تركيب هدف ها به منظور ارضاء مهمترين نيازها و رسيدن به حد مناسبي از رضايت رعایت و برنامه ریزی گردد.

راهبردهای ارائه شده در زمینه درآمدزایی و توسعه اقتصادی شهرداری  ها به صورت برنامه و کوششی مستمر، ساختار یافته، منظم، منطقی و علمی مبتنی بر محیط داخلی و خارجی حوزه شهری با رویکرد آینده نگری به اتخاذ تصمیم ها و سیاست گذاری  اساسی و عملیاتی نمودن آن ها و انجام فعالیت ها را میسر می نمایند. مدیریت هزینه ها در شهردای  با توجه به تحولات علمی جدید و عبور از دغدغه تا رسیدن به وضعیت مطلوب و بهبود در جهت توسعه اقتصادی شهر و درآمدزایی شهرداری ها بایستی برنامه ریزی راهبردی و برنامه ریزی عملیاتی (فیزیکی-اجرایی- عمرانی) در کنار هم قرار گیرند.

در راستای تامين مالي شهرداري و نهادهاي مديريت محلي شهري حرکت درآمدزایی بایستی با توجه به ساختار اقتصادی کلی منطقه صورت پذیرد. راهبردهای جدید در سند راهبردی درآمدزایی شهرها (روش ارزیابی اقتصادی) بهره گیری از توان صنعت گردشگری (صنعت سبز و پاک)، صنایع و خدمات وابسته به آن در توسعه اقتصاد شهری و درآمدزایی برای شهرداری  می باشد که با تحلیل توان محیطی شهر و مناطق اطراف آن و برنامه¬ریزی گردشگری شهر با اقدامات توسعه ای و زیباسازی در شهر (سرمایه گذاری زیرساخت ها) و ایجاد اشتغال برای شهروندان و درآمدزایی پایدار صورت خواهد پذیرفت.

 

پایان پیام/

 


شورای عالی استانها

DOURAN Portal V3.9.8.8

V3.9.8.8